De beoordeling begint al aan het begin van een project

Peter Davids vertelde over de ontwikkeling van biobased bouwen. Vooral de Nationale Aanpak Biobased Bouwen heeft volgens hem in de afgelopen jaren voor een versnelling gezorgd: “Sinds die nationale aanpak er is, is er heel veel gebeurd en heel veel versneld.” Certificering, normering en kwaliteitsverklaringen maken het steeds eenvoudiger om de prestaties van biobased materialen aan te tonen en te controleren. Biobased bouwen betekent daarbij niet dat een gebouw volledig uit hernieuwbare materialen bestaat. Beton, staal en biobased materialen worden in de praktijk regelmatig gecombineerd. Wel neemt het aandeel hernieuwbare materialen toe. De overheid heeft daarbij een duidelijke ambitie gesteld: in 2030 moet 30 procent van de nieuwbouwwoningen voor 30 procent uit biobased materialen bestaan.

Van HSB tot volledig biobased

Jurgen Brugman liet zien dat er verschillende manieren zijn om biobased materialen toe te passen. Een houtskeletbouwconstructie met traditionele isolatie vraagt om andere keuzes dan een volledig dampopen constructie met stro, vlas of hennep. De beoordeling begint volgens Brugman al aan het begin van een project met vragen als ‘Welke materialen worden toegepast?’ ‘Hoe is de gevel opgebouwd?’ En ‘welke risico’s brengt die opbouw met zich mee?’ “Als je een geheel dampopen constructie zonder folie maakt, dan moet je donders goed oppassen wat je aan de buitenzijde toepast,” waarschuwde hij. Voor kwaliteitsborgers betekent dit dat niet alleen naar het materiaal gekeken moet worden, maar vooral naar de totale constructie en de manier waarop alle onderdelen samenwerken.

Duurzaamheid begint bij droog bouwen

Vochtbeheersing nam een groot deel van de bijeenkomst in beslag. “Duurzaamheid begint bij droog bouwen,” stelde Brugman. “Stro, vlas en hennep kunnen goed functioneren als isolatiemateriaal, maar langdurig vocht in een constructie kan voor problemen zorgen. Schimmelvorming kan ontstaan en de levensduur van materialen kan afnemen.” Niet alleen de uiteindelijke constructie verdient daarbij aandacht. Ook tijdens de bouw moet worden voorkomen dat materialen langdurig aan regen en andere weersinvloeden worden blootgesteld. De bouwvolgorde speelt daarin mee. Een constructie die te lang openstaat of onvoldoende wordt beschermd, kan al problemen krijgen voordat de woning is opgeleverd. Vochtmetingen kunnen helpen om daar zicht op te krijgen. “Als het vochtpercentage dermate hoog is dat het niet meer zelf kan drogen, dan moet dat vak gewoon leeggehaald worden,” legde hij uit.

Rekenen aan vocht

De bouwfysica kwam gedurende de bijeenkomst op verschillende momenten terug. Vooral platte daken vragen daarbij extra aandacht. “Een biobased dak moet je vooral goed bekijken,“ vertelde Davids. “Dat is het meest kritisch van allemaal.” Een waarschuwing in een eerste berekening betekent niet automatisch dat een constructie ongeschikt is. “Wel moet dan verder worden gekeken naar de vochthuishouding en moet de constructie goed worden onderbouwd.” Davids vertelde ook over de ontwikkeling van standaard referentiedetails die samen met Building Balance zijn opgesteld. Deze details kunnen ontwerpers en kwaliteitsborgers helpen bij het toepassen van biobased materialen.

Brandveiligheid vraagt aandacht voor de gevel

Ook brandveiligheid kwam aan bod. Vooral open gevelbekledingen in combinatie met biobased isolatiematerialen vragen om een beoordeling van de complete gevelopbouw. Een afzonderlijk materiaal kan aan een bepaalde brandklasse voldoen, terwijl de totale constructie die prestatie niet haalt. “Waar het vaak misgaat, is in de details,” vertelde Brugman. Met name aansluitingen rondom kozijnen kunnen problemen opleveren. Via openingen in de gevelspouw kan brand zich verspreiden. Brandwerende platen en andere voorzieningen moeten daarom op de juiste manier worden aangebracht om aan de eisen van het Bbl te voldoen. Dat biobased materialen ook goede brandprestaties kunnen leveren, liet Brugman zien met praktijkvoorbeelden en testrapporten. Hij toonde onder meer constructies met stro en leem die aan hoge brandveiligheidseisen voldeden.

Bewijslast ligt niet alleen op papier

Voor kwaliteitsborgers draait een deel van het werk om de onderbouwing van de toegepaste constructie. Tijdens de bijeenkomst kwamen kwaliteitsverklaringen, testrapporten, kwaliteitsverklaringen en Declarations of Performance aan bod. Alleen controleren of de juiste documenten aanwezig zijn, is niet voldoende. Er moet worden nagegaan of de uitgangspunten in die documenten overeenkomen met de daadwerkelijke uitvoering. “Het valt en staat met de juiste tekeningen en berekeningen op voorhand,” aldus Davids en Brugman. Ook tijdens de bouw zijn er momenten waarop controle nodig is. Brugman noemde onder meer de montage van HSB-elementen, het aanbrengen van luchtdichtingsvoorzieningen en de opleverfase.

Kennis delen in de sector

Tijdens de vragenronde bleek dat veel kwaliteitsborgers nog onvoldoende ervaring hebben opgedaan met biobased bouwen. De sprekers zagen dat niet als reden om de toepassing van biobased materialen uit de weg te gaan. Wel is goede kennisdeling nodig om de risico’s goed te kunnen beoordelen. Davids wees daarbij op de manier waarop de sector kennis met elkaar deelt. “Die hele biobased sector is van het delen.” Er zijn inmiddels vele technische handreikingen en kwaliteitsdocumenten beschikbaar. Daarmee kunnen ontwerpers, aannemers en kwaliteitsborgers zich verder verdiepen in de toepassing van biobased materialen.

De bijeenkomst maakte vooral duidelijk hoeveel invloed de detaillering heeft op het uiteindelijke resultaat. Een materiaal kan op papier goed presteren, maar de constructie moet ook tijdens de bouw en in de uiteindelijke uitvoering kloppen. Juist daar ligt voor kwaliteitsborgers een belangrijk deel van het werk.