‘Wkb werkt alleen als iedereen zijn rol pakt’

De deskundigenbijeenkomst van de Eerste Kamercommissie Infrastructuur en Waterstaat/Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, onder voorzitterschap van Robbert Lieverse (BBB), stond dinsdag 10 november in het teken van de eerste ervaringen met de Wkb. Aan tafel zaten vertegenwoordigers van VKBN, Bouwend Nederland, de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht Nederland (VBWTN), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB) en regelgevingsexpert Nico Scholten.

Gieskens benadrukte dat de Wkb een wezenlijke verandering heeft gebracht in de manier waarop bouwkwaliteit wordt beoordeeld. Niet langer alleen toetsen of een ontwerp aan de regels voldoet, maar gedurende het hele bouwproces aantonen dat daadwerkelijk volgens die regels wordt gebouwd. “Elke kwaliteitsverbetering begint bij weten waar het fout gaat”, hield hij de senatoren voor. “En dat is precies wat de Wkb nu al doet: kwaliteit zichtbaar en aantoonbaar maken.”
Volgens VKBN worden risico’s en afwijkingen daardoor eerder ontdekt en waar nodig hersteld. Dat levert onder meer winst op bij energiezuinigheid, bouwfysica en installatiekwaliteit. Hij erkende tegelijkertijd dat het aantoonbaar maken van kwaliteit extra administratie met zich meebrengt. Die moet wel in verhouding staan tot de opbrengsten. Gieskens: “Kan het efficiënter? Zeker. Kan het zonder bouwplaatsbezoeken? Zeker niet!”

Weerbarstig

Dat de praktijk nog weerbarstig is, bleek uit de bijdragen van de andere deskundigen. Namens Bouwend Nederland wees voorzitter Arno Visser op de administratieve lasten waarmee aannemers worden geconfronteerd. Vooral kleinere bouwbedrijven ervaren problemen. Volgens hem moet de evaluatie ook ruimte bieden om alternatieven voor de huidige aanpak te onderzoeken.
Wico Ankersmit van VBWTN uitte op zijn beurt stevige kritiek op verschillen in professionaliteit tussen kwaliteitsborgers. De recente schorsingen laten daarnaast volgens hem zien dat het stelsel onvoldoende is voorbereid op het wegvallen van een grote kwaliteitsborger. Hij pleitte voor sterker toezicht en een betere informatiepositie van gemeenten. En ook de VNG vroeg aandacht voor die informatiepositie. Gemeenten blijven verantwoordelijk voor toezicht en handhaving, maar beschikken volgens beleidsadviseur Remko Zuidema niet altijd over de informatie die daarvoor nodig is. “Bovendien”, zo benadrukte hij, “moet technische informatie over gebouwen ook op langere termijn beschikbaar blijven.”

Experimenteren

Eerste Kamerlid Eric Kemperman (FVD) stelde een principiële vraag: “Kun je het je veroorloven om met een nieuw stelsel te experimenteren als het gaat om de veiligheid van woningen en hun bewoners?” Hij trok daarbij een vergelijking met de luchtvaart en de medische wereld, waar het ondenkbaar zou zijn om tekortkomingen als kinderziektes af te doen. Paulus Jansen van de TloKB erkende dat bouwveiligheid geen ruimte laat voor lichtvaardigheid, maar wees erop dat de eerste cijfers een voorzichtig positief beeld laten zien. “De aantallen zijn misschien nog te klein om harde conclusies te trekken, maar de beschikbare gegevens wijzen er niet op dat de bouwkwaliteit achteruitgaat. Het nieuwe stelsel moet daarom de kans krijgen zich te bewijzen. Tegelijkertijd moeten we de geconstateerde tekortkomingen zo snel mogelijk aanpakken.”

Toezicht

In dat kader zien TloKB en VKBN wel mogelijkheden om het toezicht te verbeteren. Zo moet bijvoorbeeld sneller kunnen worden ingegrepen bij kwaliteitsborgers die hun werk onvoldoende uitvoeren. Ook betere gegevensuitwisseling en meer transparantie zijn noodzakelijk.
De actualiteit onderstreepte de urgentie daarvan. Immers, op de dag van de bijeenkomst werd bekend dat twee eerder geschorste kwaliteitsborgers hun toestemming om het betreffende instrument te gebruiken definitief waren kwijtgeraakt. Daardoor kwamen opnieuw bouwprojecten stil te liggen. Gieskens benadrukte dat het om dezelfde kwaliteitsborgers en projecten ging die eerder al door schorsingen waren getroffen. Hij erkende de ernst van de gevolgen. Ook kwaliteitsborgers hebben volgens hem groot belang bij een gelijk speelveld en vertrouwen in het stelsel.

Uitbreiding Wkb

Een belangrijk discussiepunt was de uitbreiding van de Wkb naar gevolgklasse 2 en 3. VKBN pleit ervoor die stap te zetten, parallel aan verbeteringen in gevolgklasse 1. Volgens VKBN is uitbreiding nodig om de praktijkervaring te vergroten, onduidelijkheden tussen gevolgklassen weg te nemen en kwaliteitsborgers perspectief te bieden. Bovendien beschikken opdrachtgevers en aannemers bij complexere bouwwerken vaak al over goed ontwikkelde kwaliteitssystemen.
VBWTN en VNG willen op hun beurt juist eerst meer zekerheid over de werking van het huidige stelsel. En ook Bouwend Nederland vindt dat de uitkomsten van de evaluatie moeten worden afgewacht.

Zorgvuldige evaluatie

Ondanks de uiteenlopende standpunten zag Gieskens een belangrijke gezamenlijke conclusie: de evaluatie in 2027 moet zorgvuldig, representatief en op feiten gebaseerd zijn. Hij riep de Eerste Kamer op vooraf duidelijk vast te leggen wat wordt verstaan onder betere bouwkwaliteit tegen aanvaardbare kosten. Alleen dan kan objectief worden vastgesteld of de wet haar doelen bereikt. “Laat kwaliteitsborgers geen examen doen zonder dat bekend is waarop getoetst wordt en wat je moet doen om over te gaan.”

Volgens VKBN ligt er tegelijkertijd een opdracht voor alle betrokken partijen. Gemeenten, aannemers, instrumentaanbieders, kwaliteitsborgers en toezichthouders moeten hun verantwoordelijkheden kennen én daadwerkelijk nemen. Gieskens ziet daarbij voor haar leden een actieve rol: niet alleen de eigen werkzaamheden goed uitvoeren, maar ook andere partijen helpen om de samenwerking binnen het stelsel te verbeteren. “De Wkb is een majeure stelselwijziging en bijsturen hoort daarbij. Maar terug naar een stelsel waarin we bouwkwaliteit niet kunnen zien, is geen vooruitgang. Laten we het inzicht dat we nu krijgen gebruiken om te verbeteren wat nog niet goed gaat.”

Downloads

Download hier de inspreektekst van Bob Gieskens

Download hier de Position Paper VKBN

Bekijk hier de opname van de bijeenkomst